Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого “Алсын хараа-2050”, Хамтарсан Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр зэрэг бодлого төлөвлөлтийн бусад баримт бичигтэй уялдуулан зам, тээврийн салбар  дэд бүтэц, бүтээн байгуулалтын ажлаа эрчимжүүлж, олон жил гацсан томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг хөдөлгөж, хөгжлийг урагшлуулахад чиглэгдсэн дараах ажлуудыг хэрэгжүүлж байна.  

Энэ удаад төмөр замын салбарт хийсэн онцлох таван ажлыг онцолж байна.

1. Гашуунсухайт– Ганцмод боомтын хил дамнасан төмөр замын бүтээн байгуулалтыг эхлүүллээ

Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны 21 дүгээр тогтоолоор баталсан “Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр”-т тусгасан 14 мега төслийн эхэнд “Гашуунсухайт-Ганцмод, Ханги-Мандал, Шивээхүрэн-Сэхээ хилийн боомтуудын хил дамнасан холболтын төмөр зам, ачаа тээврийн шилжүүлэн ачих терминалыг барина гэж төлөвлөсөн билээ.

Энэ ажлын хүрээнд Гашуунсухайт-Ганцмод боомтыг төмөр замаар холбох хоёр орны Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийг 2025 оны хоёрдугаар сарын 14-нд байгуулж, яг гурван сарын дараа бүтээн байгуулалтын ажлыг ийнхүү эхлүүлж байна.

Энэхүү бүтээн байгуулалт нь Монгол Улс, БНХАУ-ын хооронд 1955 оны хэлэлцээрээр байгуулсан Замын-Үүд, Эрээн төмөр замаас хойш хийгдэж буй хоёр дахь төмөр зам бөгөөд Монгол Улс 70 жилийн дараа Гашуунсухайт-Ганцмодны боомтын төмөр замыг холбож байна

Энэхүү төмөр зам холбогдсоноор боомтын хүчин чадал 2 дахин нэмэгдэж, нүүрсний экспорт 165 сая тоннд хүрч, жилд 1.5 тэрбум ам.доллараар орлого нэмэгдэнэ. Анх 2004 оноос ярьж, 2008 оноос хойш үргэлжилсэн хэлэлцээр ийнхүү бодит ажил болж байна.

Барилга угсралтын ажил 2025-2027 онд, төслийн төсөвт өртөг 902  тэрбум төгрөг, санхүүжүүлэлтийг “Эрдэнэс тавантолгой” ХК хариуцаж байна. Тус холболтын төмөр зам нь 1 дүгээр зэрэглэлтэй, жилд 30 сая.тонн ачаа тээвэрлэх хүчин чадалтай, өргөн цариг 8.7 км, нарийн цариг 10.8 км, гүүрийн урт 1.46 км хос замтай, 4,26 км 3.77 км тус тус өргөн, нарийн цариг дангаар байрлахаар байна.

БНХАУ-ын талаас эхний ээлжинд Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын төмөр замыг барьж, ашиглалтад оруулсны дараа бусад боомтуудыг төмөр замаар холбох боломж нөхцөл бүрдэнэ.

2. Багахангай-Хөшигийн хөндий чиглэлд салбар төмөр замын төслийг хэрэгжүүлнэ

Засгийн газрын 2025 оны 01 сарын 14-ний өдрийн 21 дүгээр тогтоолоор Багахангай-Хөшигийн хөндий чиглэлд салбар төмөр зам барих шийдвэрийг гаргаж,  тус төслийн барилгын ажлын нээлтийг 2025 оны 04 дүгээр сарын 25-ны өдөр хийсэн билээ.

Багахангай-Хөшигийн хөндий чиглэлд шинээр баригдах салбар төмөр замын ТЭЗҮ, зураг төслийг “Монголын төмөр зам” ТӨХК хариуцан боловсруулж дууссан бөгөөд тус төмөр зам нь Төв аймгийн Алтанбулаг, Сэргэлэн сумдууд, Улаанбаатар хотын Хан-Уул, Багахангай дүүргийн нутаг дэвсгэрээр дамжих 151.5 километр дэлгэмэл урттай, 3 дугаар зэрэглэлийн, 25тн-ын голын даацтай, 12.2 сая метр куб ухмалын ажил, 8.3 сая метр куб далангийн ажил, 115 ширхэг ус өнгөрүүлэх хоолой, 5 байршилд нийтдээ 2,5 километр урт төмөр бетон гүүрэн байгууламж бүхий үндэсний томоохон бүтээн байгуулалт болох юм.

Энэхүү төслийн нийт хөрөнгө оруулалт 1.2 их наяд төгрөг бөгөөд төслийг хоёр үе шаттай хэрэгжүүлнэ. Нэгдүгээр үе шатанд, Багахангай өртөөнөөс Хөшигийн хөндийн логистик төв хүртлэх 87.2 км төмөр замыг барина. Хоёр дахь үе шатанд Хөшигийн хөндий-Шувуун фабрик чиглэлийн 15.6 км төмөр замыг барина.  Төслийг 2025 онд багтаан дуусгах төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна.

Багахангай-Хөшигийн хөндий чиглэлд шинээр баригдах салбар төмөр замыг барьснаар нийслэл Улаанбаатар хотын түжрэлийг асуудлыг тодорхой хувиар бууруулах чухал ач холбогдолтой.

Тухайлбал, БНХАУ-ын Эрээн өртөөнөөс Улаанбаатар хот чиглэлд жилд 39,300 ширхэг чингэлэг, 19,000 ширхэг битүү вагон ачаа тээвэрлэгддэг бөгөөд Амгалан, Улаанбаатар, Толгойт өртөөн дэх шилжүүлэн ачих терминалууд дээр буудаг.

Дээрх терминалуудыг Хөшигийн хөндий тээвэр логистикийн төв рүү шилжүүлснээр Улаанбаатар хотод ирэх импортын бараа, бүтээгдэхүүн болох өссөн дүнгээр 3.5 - 20 сая тонн хүртэл ачаа тээвэрлэхээр тооцвол хоногт дунджаар 316 – 1800 орчим том оврын авто машиныг Нийслэлийн замын хөдөлгөөнд оролцуулахгүй байх боломжтой юм.

Мөн хүн ам олноор сууршсан, 1,5-2 сая хүн амтай Улаанбаатар хотод аюултай ачаа тээвэр болох тэсэрч дэлбэрэх, агаарт дэгдэх эрсдэл өндөртэй ачаа тээврийг хот руу оруулахгүй байх онцгой ач холбогдолтой. Түүнчлэн нийслэлд төмөр зам, автозам нэг түвшинд огтлолцдог гармууд дээр галт тэрэгний хөдөлгөөнд зориулж хоногт дунджаар 144 минут авто замын хөдөлгөөн хаадаг хугацааг 21-120 минутаар багасгах боломж бүрдэж, автозамын түгжрэлийг бууруулахад үлэмж хувь нэмэр оруулах, орон нутгийн бараа материал татах авто тээврийн ачаалал нийслэлд 50 хүртэл хувиар буурах, төмөр зам ашиглалтад орсон эхний жилээс 3.5 сая тонн ачаа, цаашлаад жил тутам өсөн нэмэгдсээр 20 сая тонн ачаа боловсруулах зэрэг нийгэм эдийн засгийн хувьд онцгой ач холбогдолтой төсөл юм.

3. “Монголын төмөр зам” ТӨХК ба “Чайна Энержи коксжих нүүрс (Тяньжин)” ХХК хоорондын нүүрс тээвэрлэлтийн урт хугацааны гэрээг байгууллаа.

"Чайна энержи коксжих нүүрс (Тяньжин)" ХХК-ийн худалдан авах нүүрс болох нийт 247 сая тонн ачааг “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн уурхайгаас Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр зам, Гашуунсухайт-Ганцмод боомт чиглэлд авто тээврээр 2041 он хүртэл 16 жилийн хугацаатайгаар тээвэрлэх гэрээг 2025 оны тавдугаар сарын 14-ний өдөр байгуулав.

4. Төмөр замын газар байгуулагдав.

Төмөр замын тээврийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга 2025 оны 01 дүгээр сарын 01-нээс мөрдөгдөж эхэлснээр “Төмөр замын газар” Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг байгуулах шийдвэрийг гаргаж, 48 хүний орон тоотой байгуулага шинээр үүд хаалгаа нээн ажиллаж эхлээд байна.

Зам тээврийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд байгуулагдах Төмөр замын газар нь өсөн нэмэгдсээр байгаа тээврийн хэрэгцээг хангах, төмөр замын суурь бүтцүүдийн галт тэрэгний хөдөлгөөнийг зохион байгуулж, нэгдсэн удирдлагаар хангах, суурь бүтцийн үйлчилгээ үзүүлэгч болон тээвэрлэгч хоорондын харилцааг зохицуулах, төмөр замын тээврийн аюулгүй байдлыг хангах, салбарын боловсон хүчнийг мэргэшүүлэх, төмөр замын суурь бүтэц, хөдлөх бүрэлдэхүүний паркийг шинэчлэх, тээврийн сүлжээг өргөжүүлэх, төмөр замын чиглэлийн судалгаа, шинжилгээ, шинжлэх ухаан, технологи, инновацыг нэвтрүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах, төмөр замын салбарт мөрдөх дүрэм, журам, стандартыг боловсронгуй болгох, төмөр замын тээврийн үйлчилгээнд оролцогч олон өмчийн хэлбэрийн хуулийн этгээдийн зах зээлийн өрсөлдөөний тэгш байдлыг хангах, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг бэхжүүлэх зэрэг үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх юм.

Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг-Төмөр замын газрыг байгуулахдаа Зам, тээврийн сайдын 2025 оны төсөвт багтаан “Галт тэрэгний хөдөлгөөний зохицуулалтын нэгдсэн төв” улсын үйлдвэрийн газрыг татан буулгаж, Зам, тээврийн яамнаас агентлагийн чиг үүргийг хэрэгжүүлдэг тодорхой тооны орон тоог шилжүүлэх замаар улсын төсөвт дарамт учруулахгүйгээр байгуулахаар төлөвлөсөн байна.

5. Төмөр замын төрийн өмчит компаниудыг нэгтгэх шийдвэр гаргав

Төмөр замын салбарт адил төстэй үйл ажиллагаа эрхэлж буй “Тавантолгой төмөр зам” ХХК-ийг “Монголын төмөр зам” ТӨХК-д үйл ажиллагааг нь нэгтгэснээр төрийн өмчид байгаа төмөр замын компаниудын бүтэц, орон тооны давхцал үгүй болж, ажлын бүтээмж, менежментийг нь шат дараатай сайжруулах ажлыг эхлүүлээд байна.

Энэ ажлын хүрээнд төрийн өмчит компаниудын төмөр замын бүтээн байгуулалтад зарцуулсан хөрөнгө, ажлын үр дүн, эдийн засгийн үр ашиг хангалтгүй байгааг тооцоо судалгааг хийсний үндсэн дээр төрийн өмчид байгаа төмөр замын компаниудыг бүтэц орон тоог нэгтгэж, ажлын бүтээмж, менежментийг нь сайжруулах ажлыг шат дараатай хийж эхлээд байна.