Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх төслийг хэрэгжүүлэхээр Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага (ЖАЙКА)-ын судалгааны баг бэлтгэл судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэж байгаа бөгөөд энэхүү судалгааны хүрээнд байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн урьдчилсан үнэлгээг эхлүүлээд байна.

1. Товч танилцуулга

1957 онд ашиглалтад орсон Буянт-Ухаа олон улсын нисэх буудал нь цаг хугацааны эрхээр элэгдэж, техник, дэд бүтцийн хувьд хуучирсан байдалтай болсон. Түүнчлэн газарзүйн байршлын онцлог нь нисэх буудлын өмнө болон зүүн талаараа уул толгодоор хүрээлэгддэг тул нисэх онгоцны хөөрөлт, буултын чиглэлд хязгаарлалт үүсгэж, нислэгийн саатал, цуцлалт байнга тохиолддог байв.

Эдгээр нөхцөл байдлыг харгалзан Монгол Улсын Засгийн газар Японы Засгийн газрын хөнгөлөлттэй иений зээлийн хүрээнд нислэгийн үйл ажиллагаанд саадгүй байршилд Чингис хаан олон улсын нисэх буудлыг шинээр барьж, 2021 оны 7 дугаар сард ашиглалтад оруулсан.

2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын нөлөөгөөр нисэх буудлын үйл ажиллагаа саарсан боловч зорчигчдын эрэлт 2023 онд эргэн сэргэж, 2024 онд нийт 2.18 сая зорчигч хүлээн авсан байна. Үүнээс 1.76 сая нь олон улсын чиглэлийн, 420,000 орчим нь дотоодын чиглэлийн зорчигч байв. Мөн тус онд нийт 11,000 тонн ачаа тээвэрлэгдсэн бөгөөд үүнээс 7,780 тонн нь импортын, 3,220 тонн нь экспортын ачаа байжээ. Ийнхүү зорчигч болон ачаа тээврийн хэмжээ нь нисэх буудлын анхны төлөвлөлт, зураг төслийн хүчин чадлыг давж, агаарын тээврийн урсгал эрс нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор нисэх буудлын хэд хэдэн байгууламжид хэт ачаалал, түгжрэл үүсэх болсон. “НУБИЭ” ХХК нь нисэх буудлын зарим байгууламжид хэсэгчилсэн шинэчлэл, үйл ажиллагааны сайжруулалт хийж байгаа боловч ирээдүйд нэмэгдэх зорчигч, ачаа тээврийн эрэлтийг бүрэн хангахын тулд илүү цогц, суурь арга хэмжээ авах шаардлагатай байна. Иймд 2024 оны 9 дүгээр сард зохион байгуулагдсан Япон–Монголын дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Монголын тал шинэ нисэх буудлын өргөтгөлийн төслийг хэрэгжүүлэхэд Японы талаас дэмжлэг үзүүлэхийг албан ёсоор хүссэн байна.

2. Төслийн бүрэлдэхүүн хэсэг (өргөтгөл хийх барилга, байгууламж)

Тус төслийн хүрээнд дараах барилга байгууламж, дэд бүтцийн өргөтгөлийг хийхээр төлөвлөж байна:

• Зорчигч терминалын барилга
• Автомашины зогсоол
• Нэвтрэх зам
• Агаарын хөлгийн зогсоолын талбай (апрон/перрон)
• Явгалах зам
• Инженерийн хангамжийн дэд бүтэц

Тус төслийг Зам, тээврийн яам (ЗТЯ) хэрэгжүүлэх бөгөөд Хөгжлийн албан ёсны тусламжийн (ODA) зээлийн хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Төслийн бэлтгэл судалгааг 2025 оны 4 дүгээр сараас 2026 оны 5 дугаар сарын хооронд зохион байгуулах хуваарьтайгаар хэрэгжүүлж байна

3. Байгаль орчин, нийгмийн асуудал - Үнэлгээний судалгааны үр дүн болон сөрөг нөлөөллийг бууруулах арга хэмжээ

Тус төсөл нь Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу Байгаль орчны нөлөөллийн нарийвчилсан үнэлгээ (БОННҮ) хийлгэх ангилалд, харин (ЖАЙКА)-ийн шаардлагын дагуу “B ангилал”-ын үнэлгээнд хамаарагдаж байна. Тус төсөл нь томоохон хэмжээний буюу ноцтой байгаль орчин, нийгмийн сөрөг нөлөөлөл үзүүлэхгүй гэж үзэж байгаа хэдий ч тодорхой түвшинд байгаль орчин, нийгмийн нөлөөлөл үүсэж болзошгүй тул зохих үнэлгээг нарийвчлан хийж, сөрөг нөлөөллийг бууруулах,шаардлагатай арга хэмжээг төлөвлөн хэрэгжүүлэх нь төслийн үйл явц , тогтвортой байдлыг хангахад чухал ач холбогдолтой юм.

4. Нөлөөлөл ба Бууруулах арга хэмжээ

Төслийн байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн судалгааг эхлүүлэн хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд уг судалгаа нь төслийн хүрээнд үүсэж болзошгүй нөлөөллийг нарийвчлан үнэлж, сөрөг үр дагаврыг хамгийн бага түвшинд хүргэх зорилгоор урьдчилан сэргийлэх, бууруулах, хамгаалах арга хэмжээг боловсруулан, үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх үндэслэл, чиглэлийг тодорхойлох юм.

< Барилга угсралтын үе шатанд үүсэж болзошгүй нөлөөлөл >

• Агаарын чанар:Барилгын техник, машин механизм болон газар шорооны ажилтай холбоотойгоор тоосжилт, утаа, хаягдал хий түр хугацаанд нэмэгдэх магадлалтай.
  →Бууруулах арга хэмжээ: Тоос дарах усалгаа хийх, тээврийн хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн засвар үйлчилгээг тогтмол хийх, барилгын талбайг хашиж тусгаарлах.
• Дуу чимээ болон чичиргээ: Барилга угсралтын ажил болон барилгын материал тээвэрлэлтийн улмаас үүсэх дуу чимээ нь ойр орчмын оршин суугчид, ажилчдад сөргөөр нөлөөлж болзошгүй.
  →Бууруулах арга хэмжээ: Барилгын ажлын цагийг хязгаарлах, дуу чимээний хаалт, хамгаалалтын бүс байгуулах, дуу чимээ багатай тоног төхөөрөмж ашиглах.
• Хог хаягдлын менежмент: Барилгын хог хаягдал, ахуйн хог хаягдал үүснэ.
  → Бууруулах арга хэмжээ: Хог хаягдлыг ангилан ялгах, дахин боловсруулах, барилгын болон үйлдвэрлэлийн хог хаягдлыг зөвшөөрөгдсөн байгууламжид зохих журмын дагуу устгах.
• Ажлын байрны эрүүл мэнд, аюулгүй байдал: Хүндмашин механизм ашиглах, өндөрт ажиллахтай холбоотой ажлын байрны осол эрсдэл үүсэж болзошгүй.
  → Бууруулах арга хэмжээ: Ажилчдад аюулгүй ажиллагааны сургалт зохион байгуулах, нэг бүрийн хамгаалах хэрэгсэл (дуулга, хамгаалалтын хувцас) заавал хэрэглэх, аюулгүй ажиллагааны менежментийг сайжруулах.

< Ашиглалтын үе шатанд үүсэж болзошгүй нөлөөлөл>

• Нисэх онгоцны дуу чимээ:Нислэгийн давтамж нэмэгдэхийн хэрээр орчны дуу чимээний түвшин өсөх магадлалтай.
  →Бууруулах арга хэмжээ: Нислэгийн чиглэлийг оновчтой болгох, шөнийн нислэгт хязгаарлалт тогтоох, ногоон орчны бүс байгуулах, дуу чимээ хянах систем нэвтрүүлэх.
• Агаарын чанар: Нисэх онгоцны хөдөлгөөнболон авто замын хөдөлгөөн нэмэгдсэнээр хаягдал утаа, хорт хий ялгаралт өсөж болзошгүй.
  → Бууруулах арга хэмжээ: Нийтийн тээврийн хүртээмжийг сайжруулах, бага утаатай тээврийн хэрэгслийг дэмжих, CO₂ шингээх мод тарих, ялгарал багатай эко түлш сонгох
• Замын түгжрэл: Нисэх буудал руу чиглэсэн авто замын ачаалал нэмэгдэж түгжрэлүүсэж болзошгүй.
  → Бууруулах арга хэмжээ: Шаттл автобус, төмөр зам зэрэг нийтийн тээврийн сонголтыг өргөжүүлэх, авто замыг өргөтгөх, замын хөдөлгөөний удирдлагын систем нэвтрүүлэх.

Эдгээр үнэлгээг нарийвчлан хийж, шаардлагатай бууруулах арга хэмжээг хэрэгжүүлснээр тус төсөл нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн хувьд хариуцлагатай, тогтвортой байдлаар хэрэгжих нөхцөл бүрдэнэ.

Төслийн болон байгаль орчин, нийгмийн судалгаатай холбоотой санал, асуулт байвал дараах хаягаар бидэнтэй холбогдоно уу: bulganbayar@mrt.gov.mn